Karne günü yaklaşırken çocuğun karnının ağrıması, ödev başına oturmak istememesi ya da “Zaten yapamıyorum” demesi çoğu zaman tembellik değildir. Sürekli not üzerinden değerlendirilen çocuk, öğrenmeyi merak edilen bir şey olmaktan çıkarıp yoklanma ve değer kaybetme riski taşıyan bir alan olarak görmeye başlayabilir.
Not baskısı motivasyonu nasıl zayıflatır?
Öğrenme isteği iki kaynaktan beslenir: içten gelen merak ve dıştan gelen ödül ya da ceza. Not ve karşılığında verilen tepkiler ağır bastığında dıştan gelen kaynak öne geçer, çocuk konuyu anlamak yerine yüksek puan almaya odaklanır. Hata yapmak tehlikeli hale gelir, bu yüzden zor soruların yerine kolay olanlar seçilir. Bazı çocuklar daha çok çalışarak, bazıları ise hiç denemeyerek kendini korur. Denemeyen çocuk sık sık tembel diye etiketlenir, oysa başarısız görünmektense hiç çabalamamış görünmeyi tercih ediyor olabilir.
Evde dili ve ilgiyi değiştirmek
Okuldan dönen çocuğa ilk sorunun “Kaç aldın?” olması yerine “Bugün ilginç gelen ne vardı?” olması küçük ama etkili bir değişikliktir. Övgüyü sonuca değil çabaya ve stratejiye yöneltin: “Bu problemde farklı bir yol denemen güzeldi” cümlesi, “Ne zekisin” cümlesinden daha sağlam bir temel kurar. Düşük notu bir yargı değil, bilgi olarak ele alın. Birlikte sorabilirsiniz: Hangi kısım zor geldi, neyi farklı yapabiliriz? Kardeşler ya da arkadaşlarla kıyaslamak, çocuğun kendi ilerlemesini görmesini engeller; kıyas ölçüsü çocuğun geçen aydaki hali olsun.
Çalışma düzenini yeniden kurmak
Uzun ve belirsiz çalışma saatleri yerine kısa, net hedefler koyun. Yirmi beş dakikalık bir çalışma ve beş dakikalık mola, birçok çocuk için daha sürdürülebilirdir. Çalışma planını çocukla birlikte yapın; seçim hakkı olan çocuk sürece daha çok sahip çıkar. Dinlenme, uyku ve oyun zamanını pazarlık konusu yapmayın, çünkü yorgun bir zihin hem öğrenmeyi hem duygu düzenlemeyi zorlaştırır. Not dışındaki ilgi alanlarını da görünür kılın; çocuğun iyi olduğu bir alan, başarısızlık hissini dengeleyen önemli bir destektir. Bu konuda profesyonel destek arayanlar için Çankaya oyun terapisi sayfasında ayrıntılı bilgi bulunuyor.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Birkaç haftadan uzun süren uyku ve iştah değişikliği, sık baş ya da karın ağrısı, okula gitmeyi reddetme, sınav öncesi aşırı panik, içe kapanma veya “Hiçbir işe yaramıyorum” gibi sözler profesyonel değerlendirme için işarettir. Çocuk psikoloğu ya da çocuk ruh sağlığı uzmanı, kaygının kaynağını ve olası öğrenme güçlüğü gibi başka nedenleri ayırt etmeye yardımcı olabilir.
Çocuğun öğrenme isteğini korumak, notları görmezden gelmek anlamına gelmez; notların çocuğun değerini belirlemediğini hissettirmek anlamına gelir. Güvende hisseden çocuk, merakına geri dönmek için çok daha fazla alan bulur.